‘दरबारमा सिनेमा हेर्ने सुविधा थिएन, राजपरिवारले पूरै हल रिजर्भ गर्थे ’

तपाईंहरुलाई चलचित्र प्रदर्शन गर्नुपर्छ भन्ने सोचाई कहाँबाट आयो ?

हामीले भित्री मनैदेखि नेपाली चलचित्र प्रदर्शन गर्ने ईच्छा राखेर यो काम सुरु गरेका हौं । हाम्रो हलमा बिदेशी चलचित्र वाध्यतावश प्रदर्शन गर्नुपर्ने हुन्थ्यो । आज जुन उपलव्धि पाएका छौं त्यो नेपाली चलचित्र उद्योगको लागि महत्वपूर्ण उपलव्धि हो । त्यतिबेलाकै कामको परिणाम हो । हामी २०३३ साल देखि चलचित्र प्रदर्शनको काममा सक्रियतासाथ लागेका हौं ।

तपाईंले यो काम कति वर्षको उमेरमा शुरु गर्नुभएको हो ?

यो काम मेरो बुवा गरिबनाथ सर्राफले शुरुवात् गर्नुभएको हो । बुवा विश्वज्योति सिनेमा हलको संस्थापक हुनुहुन्थ्यो । उहाँले आजको दिनमा जुन परिस्थितिमा हामीलाई यो हल दिनुभयो, हामीले त यसलाई निरन्तरता दिएका मात्र हौं । 

यो पहिलो काम थियो कि अरुबाट लिएको हो ?

यो हल बन्द रहेको अवस्थामा थियो । यसलाई चालु गर्नेमा बुवाको योगदान ठूलो छ । यो २०१५÷१६ सालको कुरा हो । त्यसपछि यहाँ जनसेवा सिनेमा हलको घटना शुरु भएको थियो । त्यतिबेला यो पनि बन्द रहेको बेला थियो । हामीले सक्रियतासाथ यसलाई चालु गर्ने प्रयास गर्यौं र सफल पनि भयौं । 

यसमा चाहिने जनशक्ति, साधन–स्रोत कसरी जुटाउनु भयो त ?

त्यतिबेला साधन स्रोत भनेको धेरै नै थोरै थियो । केही हामी भारतबाट बन्दोबस्त गरेर ल्याउथ्यौं । खास गरेर यसमा दुई थोकले धेरै महत्व राख्छ । यसमा वितरक र प्रदर्शकले एकदमै महत्व राख्छ । त्यसबेला नेपाली चलचित्रको निर्माण गर्ने मान्छे खासै थिएनन् । त्यतिबेला श्री ५ सरकारको एउटा सूचना बिभाग भन्ने हुन्थ्यो । बिशेष गरेर त्यसबेला सूचना बिभागबाट एक दुईवटा चलचित्रहरु बन्थे । चलचित्र भनेपनि वास्तवमा त्यो डकुमेन्ट्री नै हुन्थ्यो । त्यो संघर्षको बेलामा पनि सूचना बिभागले हामीसँग गरेका कुराहरुमा हामीले सहयोग गर्यौं, साथ लियौं दियौं ।

यो काम गर्छु भनेर थालनी गरेपछि पहिलो कुन चलचित्र चलाउनु भयो ?

त्यो बेला नेपाली भन्दा हिन्दी चलचित्र नै बढी चल्ने गर्थे । २०२३/२४ सालतिर सुरुमा यहाँ शम्मी कपुर अभिनित ‘बसन्त’ भन्ने चलचित्र हामीले चलाएका थियौं । चलचित्र चल्दा यहाँको वातारण धेरै नै रोचक थियो । एकदमै थोरै दर्शकहरु त्यसबेला हलमा चलचित्र हेर्न आउँथे । त्यतिबेला चलचित्र एक शो मात्र चल्थ्यो । त्यो पनि ३ बजेको शो मात्र चल्थ्यो । १२ र ६ भन्ने चल्दैनथ्यो । ३ बजेको शो नै हामीलाई पर्याप्त हुन्थ्यो ।

पहिलो चलचित्र भवन बनाउँदा कति सिटको बनाउनु भयो र त्यसको लागि प्रविधि,जनशक्ति कहाँबाट ल्याउनु भयो ?

पहिलो चलचित्र भवन ५४३ सिटको थियो । अब प्रविधि भनेको सेलुलाइडमा नै थियो । यहाँ पनि केही स्थानीय जनशक्ति थिए जसमा केहीलाई हामी पनि सिकाउथ्यौं । केही बोर्डर साइडबाट आएरकाम गर्नेहरु पनि हुन्थे । 

तपाईंले आफैंले हेरेको पहिलो चलचित्र कुन हो ?

मैले हेरेको पहिलो भारतीय चलचित्र ‘मदर इन्डिया’ हो । त्यो चाहि मैले भारतमै हेरेको थिएँ । यही हेरेको चाहि बसन्त नै हो । 

तपाईको चलचित्र हलमा नाम चलेका व्यक्तित्वहरु पनि त आउँथे होला नि ?

त्यसबेला यहीं नजिकमा एउटा नाचघर थियो । त्यसबेलाका राजनीतिज्ञ र दरबारका मानिस पनि आउँथे । हामी त केटाकेटी नै थियौं । स्कूल पढ्दै गर्दाको बेलामा पर्यो त्यो समय । मैले थाहा पाएको कुरा हो कि यहाँ महाराजाधिराज महेन्द्र सरकार जहिले पनि नाचघरमा आउने गर्थे । त्यही सन्दर्भमा कहिलेकाहीं हामी कहाँ पनि उनी आउँथे । त्यसबेला चिन्ने जान्ने आउने नेता भनेको बिन्देश्वरी प्रसाद सिंह पनि हुन् । उनी त्यसबेला संचार कै व्यक्ति थिए । त्यस्तै मुख्य अञ्चलाधीश बिष्णुमणि आचार्य पनि आउने गर्थे । त्यसबेला दरबारमा चलचित्र हेर्ने सुविधा थिएन । त्यसैले दरबारका राजपरिवार सदस्यहरु बाहिर नै आएर चलचित्र हेर्ने चलन थियो । त्योबेला दरबारका मान्छेहरु आएर चलचित्र भवन पूरै रिजर्भ गरेर सिनेमा हेर्थे । पछिल्लो समय यहाँ चलचित्रको प्रिमियर शो गर्ने चलन बढ्न थाल्यो । अनि  त्यो उद्घाटनको समयमा नेताहरु नै आउन थाले । अहिले त बिभिन्न दलका नेताहरु आउने गरेका छन् । हाम्रो चलचित्र भवनमा प्रचण्ड, मोहन बैद्य, जनार्दन शर्मा, लगायतका बिभिन्न दलका नेताहरु चलचित्र हेर्न आएका छन् ।

विश्वज्योति चलचित्र भवनको उद्घाटन चैं कसले गरेको हो ?

२०४२ सालमा त्यसबेलाका संचारमन्त्री अच्युतराज रेग्मीले विश्वज्योति चलचित्र भवनको उद्घाटन गरेका हुन् । उद्घाटनको दिन हामीले भारतीय चलचित्र ‘बाबा अमरनाथ’ भन्ने धार्मिक चलचित्र चलाएका थियौं । 

सिनेमा हलहरुमा चलचित्रहरु कसरी आउँछन् र यसमा के फाइदा हुन्छ ?

सिनेमा हलमा चलचित्रहरु ल्याउने भनेको बितरकहरुबाट नै हो । यसमा दुईथरीका बितरकहरु हुन्थे । एउटा नेपाली बितरकहरु र अर्को बाहिरबाटै आउने भारतीय बितरक हुन्थे । यसकालागि भारतका बितरकहरुलाई हामी सम्पर्क गरथ्यौं उनीहरु यहाँ आउँथे । अर्को यहींका स्थानीय एकदुई बितरकले पनि चलचित्र बितरणको काम गर्थे । उनीहरुले चलचित्र ल्याएर हामीलाई दिन्थे । यसमा फाइदा के छ भने हामीले प्रदर्शन गरेर कर तिरेर वार्षिक हिसाब–किताब गर्दा त्यहि १५ देखि २० प्रतिशत फाईदा हुन्छ ।

सिनेमा हल चलाउँदाको चुनौती र समस्याहरु के के हुन् त ?

 खासगरी बिदेशी चलचित्रहरुबाट हामीलाई धेरै चुनौतिहरु हुन्छन् । किनभने हामीले यसमा बिदेशी पैसा पनि लगानी गर्नुपर्ने हुन्छ । बिदेशमा पैसा पठाउँदा हामीसँग थौरै पैसा वचत रहन्छ । अब यसमा फाइदा के छ भन्दा हामीले हाम्रा दर्शकहरुलाई सेवा प्रदान गरिरहेका हुन्छौं । यो सेवा व्यवसाय हो । त्यसकारणले यो सेवामूलक व्यवसायमा हामीले एउटा जनसम्पर्क बनाएर दर्शकलाई मनोरञ्जन दिलाउने हो ।

चलचित्र भवनहरुमा अनेक किसिमका बिकृतिहरु हुने गरेको जस्तै गुण्डागर्दी,पकेटमारी,कालाबजारी जस्ता क्रियाकलाप भइरहेका हुन्छन् भन्ने सुनिन्छ नि ? 

यो समयको खेल हो । कुनैबेला यस्ता क्रियाकलाप नभएका पनि होईनन् । नेपालमा मात्र होईन संसारभरी नै अलिअति यस्ता प्रवृत्ति देखिन्छन् । तर यता आएर यहाँ हामीकहाँ त्यस्तो छैन, धेरै परिवर्तन भएको छ । हामीले भारतकै कुरा गर्न सक्छौं मुम्बई, कलकत्ता जस्ता ठूला ठूला शहरहरुमा पनि सिनेमा हलहरुमा धेरै नै कालोबजारी भएको देखिन्छ । तर पहिलेकै जस्तो अवस्था छैन । दर्शकहरु शिक्षित अनुशासित र सभ्य भएपछि अरु बिकृतिले कुनै ठाउँ नै पाउँदैन नि । यहाँ त्यस्ता विकृति निकै हराउँदै गएको छ तर पूरै निमूल नै भएको छ भनेर दावी गर्न चैं सकिँदैन । 

तपाईंको चलचित्र भवनमा अहिलेसम्म कति जति चलचित्र प्रदर्शन भए होलान् ? 

अहिलेसम्मको यति नै भनेर भन्न सकिन्न । त्यसको तथ्याङ्क नै हेर्नुपर्ने हुन्छ । अब भन्ने नै हो भने हामी ५५ वर्ष देखि निरन्तर सिनेमा प्रदर्शन गरिरहेका छौं । 

यहाँका चलचित्र भवनहरुले नेपाली चलचित्रलाई कम भारतीय चलचित्रलाई धेरै प्राथमिकता दिन्छन् भन्ने सुनिन्छ नि ? 

अहिले पनि नेपाली चलचित्रलाई बीच बीचमा राख्ने चलन छ । नेपाली चलचित्रलाई भारतीय चलचित्रसँग जुधाउन नचाहेकाले यसो गरिएको हो । अरु मल्टिप्लेक्स हलहरुमा चाहि दुई तीनवटा सिनेमा हल हुन्छन् । हामी एउटामात्र सिनेमा हल हुनेले नेपालीलाई नै प्राथमिकता दिन्छौं । मल्टिप्लेक्समा दुई तीन थरीका चलचित्रहरु प्रदर्शन हुन्छन् । हामीले प्राय सकेसम्म नेपाली चलचित्र नै चलाउने गर्छौं । अझ भन्ने हो भने भारतीय भन्दा नेपाली चलचित्रमा नै बढी पैसा कमाइन्छ किनभने यसमा ट्याक्स भ्याट र स्थानीय कर मात्रै छ । अब भारतीय चलचित्रमा भने अलि विकृति नै छ । 

यो पेशाबाट अहिलेसम्म कति पैसा कमाउनु भयो ?

पैसा कमाउने भनेको हाम्रो लगानी नै हो । हामी एउटा पुरानो हलबाट नयाँ हलमा आयौं । त्यो कमाई भयो । हामी त्यस्तै गरेर पुरानो हल पछि अहिले अर्को नयाँ मलतर्फ गयौं । यसमा के छ भने विविध स्रोतहरु छन् । यसमा यही छ कि मैले कमाएर लगाएको होइन कि यसमा हाम्रो मेहिनेत छ । अर्को कुरा भनेको हाम्रो स्थिरता र निरन्तरता हो । जसले गर्दा बैंक र बित्तीय संस्थाहरुले पत्याएका हुन्छन् । केही नेपाल सरकारबाट सुविधाहरु पनि लिएका छौं । हामीले कमाएको सम्पत्ति भन्ने हो भने अहिलेसम्मको प्रतिष्ठा मात्र हो । अरु त आउने जाने भैरहन्छ ।

फिल्म निर्माता र हल मालिकबीच हिसाब–किताबमा सम्बन्ध राम्रो हुँदैन भन्छन् नि ? 

समग्रमा भन्नुपर्दा अहिलेको नियम र अहिले गर्ने कामहरुको तौरतरिका खासै मिलेको रहेनछ । पहिलाको हिसाबले हिसाब–किताब भनौं भने सबै निकायहरुबाट नियन्त्रणमा र निगरानीमा हुन्थ्यो । अहिले नियन्त्रण र निगरानी भनेको कुनै पनि निकायसँग पनि जोडिएर एक छैन । एकरुपतामा कुनै पनि निकायहरुले काम गर्न पाएका छैनन् । अहिले संक्रमणकालको हिसाबले भन्ने हो भने यो व्यवसाय त अहिले कामचलाउ व्यवसाय भएको छ । यसलाई कुनै पनि स्थीरतामा ल्याउन सकिएन । 

तपाईंको बुवा यत्रो चलचित्र भवनको मालिक हुनुहुन्थ्यो तर नाम भने गरीबदास राख्नुभयो, यसको केही कारण छ कि ?

मेरो बुवाको नाम गरीबदास होइन गरीबनाथ हो । गरीबनाथ भनेको भगवान शंकरको अर्को नाम पनि हो । बुवा भक्तिभावले धेरै नै धार्मिक प्रवृत्तिको मान्छे हुनुहुन्थ्यो । त्यसकारणले उहाँको आफ्नो नामाकरण चाहि यो शंकर कै नामबाट त्यो आएको हो । केही प्रहशनमा हाम्रा हाँस्य कलाकार महजोडी मदनकृष्ण श्रेष्ठ र हरिवंश आर्चायले पनि यसलाई चर्चा परिचर्चामा ल्याउनुभयो । हामीलाई के खुशी लाग्छ भने हामी हाम्रो नामको एउटा प्रतिष्ठासँग जोडिएर काम गर्छौ र हाम्रो यो ठाउँमा धेरै इज्जत छ । हामी कायदा र नियमसँग नै अहिलेसम्म आएका छौं र अगाडि पनि नियमवद्ध भएर जाने भन्ने हाम्रो अठोट छ । 
प्रस्तुति : सुकृत नेपाल    
  
 

  

 म ‘सेल्फ वर्न सिंगर’ हुँ- ओमबिक्रम बिष्ट 

ओमबिक्रम बिष्ट नेपाली पप संगीतका संस्थापक हुन् भन्दा अतिसयोक्ति हुँदैन । उनी यतिबेला गम्भीर स्वास्थ्य समस्यासँग जुध्दै अमेरिका प्रवासमा छन्। उनको

‘जनसंख्या बढाऊ भनेर सुविधा थपेको होइन’

इलाम नगरपालिकाका मेयर महेश बस्नेत २०५४ सालमा पनि यही नगरको मेयर थिए। २० वर्षपछि गत मंसिर १४ मा भएको स्थानीय तह निर्वाचनमा आफ्ना त्यतिबेलाकै

  ‘केपी ओली तानाशाह बन्न सक्दैनन्’

 राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीले देशभरी हार्दा पनि तपार्इंले जित्नु भयो, यसका लागि के विलक्षण प्रतिभाको प्रयोग गर्नुभयो ?  हाम्रो पार्टी

 ‘मान्छेको मन आफैंमा समस्याको स्रोत हो\'

भगवान श्रीकृष्णले मान्छेको मन नै बन्धन र मुक्तिको कारण हो भनेर गितामा भन्न्भएको छ । यदि मनलाई जित्न सकियो भने नियन्त्रणमा राखिएको हात्ती झैं मन पनि