उनको पाइलट बन्ने सपना थियो तर......! 

उनले शक्तिकेन्द्रमा ठोकिन आउने ठूला साना किसिमका आफ्ना लागि भक्ति गाउन झुम्मिने झुण्डहरुका एक होईन अनेक दृश्यहरु देखेका छन् । कहिले अप्रत्यक्ष रुपमा त्यस्ता दृश्य देखेका उनले पछि त प्रत्यक्ष नै सामना गरे ।

परिवार नै राजनीतिक आन्दोलनमा होमिएको हुनाले त्यसबाट पर्ने मार अरु सदस्य सरह उनले पनि भोगेका छन् । सामाजिक, शैक्षिक र आर्थिक सुविधामा सधैं आईपर्ने अनिश्चय र व्यवधान त नियमित आकस्मिकता नै थियो उनको परिवारमा । मनोवैज्ञानिक उतार चढावका बावजुत उनी कक्षामा औसत दर्जाका विद्यार्थीमा पर्थे ।

सिंगो परिवारमाथि पर्ने तत्कालिन सत्ताको बक्रदृष्टि र अभिभावकसँगको सामिप्यबाट प्रायश बञ्चित हुनुपरेको पीडा उनी र परिवारका सबैजसो सदस्यहरुले बेहोरेको व्यथा हो ।

नेपालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनको पर्याय बनेको कोइराला परिवारका एक  सदस्य अतुल कोइराला यहाँ चर्चा गरिएका संघर्षशील र फरक किसिमका पात्र हुन् । बिनोद कोइरालाका छोरा अतुल पेशाले कम्प्युटर इन्जिनियर हुन् ।

अध्ययनको समयअवधि वाहेकको सम्पूर्ण समय निरन्तर नेपालको फरक फरक क्षेत्रमा आफ्नो योगदान पुर्याउँदै आएका अतुलले आफ्ना काका उच्च ओहोदामा छँदा एउटा हैसियतको राम्रो पदको अपेक्षा र इच्छा राख्नु सायद स्वाभाविक नै होला । तर काका सुशील कोइराला प्रधानमन्त्री हुँदा हज्जारौं कार्यकर्ता भएको पार्टीमा उनले स्वकीय सचिव भएर काम गर्ने मौका पाए जुन उनका लागि एउटा अति नै नयाँ संवेदनशील र ठूलो चुनौतिपूर्ण कार्य थियो । उनलाई त्यसबेला लाग्यो सगरमाथाको चुचुरोमा त पुगियो तर त्यहाँ केहिबेर मात्र पनि उभिन धेरै नै गाह्रो छ । आफन्तका अनेकौँ सुझावका वावजुद उनी त्यो पदीय जिम्मेवारी स्वीकार्न तयार  भए । त्यो संवेदनशील समयमा अहोरात्र खटेर काकालाई महत्वपूर्ण सहयोग गरे । संविधान निर्माण र घोषणा गर्ने समयावधिमा जुन तनाव थियो त्यो सबै परिस्थितिका प्रत्यक्ष साक्षी थिए अतुल । उनले प्रधानमन्त्री सुशील कोइरालाले डटेर सामना गरेका आन्तरिक र वाह्य परिस्थिति र शक्तिलाई पनि ज्यादै निकटबाट नियालेका छन् । कतिपय परिस्थिति त स्वयं भोगेका पनि छन् ।

‘यहाँ हाम्रो देशमा आर्थिक गरिबी छ भनिन्छ तर मलाई त्यसमा विश्वास लाग्दैन,’ एकदिन चिया गफमा सरल पत्रिकाका लागि विष्णु निष्ठुरीसँग कुरा गर्दै अतुलले भने, ‘गरिबी छ भने हाम्रो एटिच्युड, प्यासेन्स र कमिटमेन्टमा, प्रोफेस्नालिजमको अभाव र लक्ष्यबिनाको कार्यशैलीमा मात्र छ , तर मैले धनमा र जनमा गरिबी देखेको छैन ।’ उनले चिया वार्ताकै क्रममा भनेका कतिपय विषयका कुरा झट्ट सुन्दा उनका नीजि झैं लाग्ने तर खासमा भने अनुभवहरुबाट सँगालिएर खारिएका बिचार रहेछन् ।

प्रहरी निरीक्षक बुवा बिनोदले विभिन्न शहरमा सरुवा हुँदा हुँदै राजनीतिक कारणले नै जागिर छोड्नु पर्यो र नेपालगंजमा बस्न थाले । यही क्रममा अतुलको जन्म पनि त्यहीं भएको हो । उनको प्रारंभिक शिक्षा पनि नेपालगंजमै भयो ।

उनी  ६-७ वर्षको उमेरमा विराटनगर लगिए र त्यहीं नै बाँकी शिक्षा आर्जन गरे । ०३८ सालतिरको कुरा होला, देशमा राजनीतिक अस्थिरता थियो र शैक्षिक शत्रको पनि कुनै निश्चित तालिका थिएन जसकारण उनी आईएससी गर्न भारत जानुपर्यो । ०४३ सालमा आईएससी सकेर उच्च शिक्षा हासिल गर्न भारत लगायत विभिन्न ठाउँमा प्रयत्न गरे । तर समयले साथ दिएन । उनी निष्क्रिय भई नबस्ने भनेर कामको खोजीमा लागे । काठमाडौंको पाँचतारे होटल सोल्टीमा २ वर्ष जति काममा रमाउँदै गरेका अतुलको कामप्रतिको लगाव र सीप बुझेको व्यवस्थापनले पदोन्नति समेत गरेर उनलाई श्रीलंका जाने अवसर दियो । उनी त्यतै गए र काम गर्न थाले । तर त्यहाँ राजनैतिक अस्थिरता थियो, उनी त्यहाँ पुगेको २ वर्ष पनि नबित्दै एउटा ठूलै राजनीतिक घटनाले त्यहाँको पर्यटन क्षेत्र पुरै प्रभावित पार्योे जसकारण धेरै विदेशी नागरिकले श्रीलंका छोड्नु पर्यो र अतुल पनि फर्किए काठमाडौं ।

त्यसपछि थाँती रहेको पढाई पूरा गर्ने अवसर पाई उनी ०४७ सालमा रुस गए र उतै उच्च शिक्षा पूरा गरे तर त्यहाँ पढ्दाखेरीको पीडा अर्कै थियो । त्यहाँ अहिले एनआरएनका उच्च पदमा रहेका व्यक्तिहरुको काममा सहयोग गरेर आफ्नो पढाई लगायतका खर्च जुटाउनु परेको थियो । त्यसबेला रुसमा पनि राजनीतिक स्थिति संक्रमणकालीन अवस्थामा थियो, वातावरण त्यति राम्रो थिएन । त्यसपछि उनी नेपाल फर्किए ।

अनि उनले ईन्जिनियर दिपक भट्टराइको सहयोगमा शिक्षण क्षेत्रमा आवद्ध हुने मौका पाए । नेपाल इन्जिनियरिंग कलेज दुवाकोट, भक्तपुरमा कम्प्युटर बिषयको विभागीय प्रमुखको रुपमा असिस्टेन्ट प्रोफेसर भएर काम गर्न थाले अतुल । उनले पोखरा र पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालय जस्ता शिक्षण संस्थाका पाठ्यक्रम तयार गर्ने  जिम्मेवारी पूरा गर्ने अवसरमा उल्लेखनीय भूमिका निर्वाह गरे ।

बैंकिंग क्षेत्रको अनुभव

अतुलका अनुसार, उनलाई जनसंपर्क बढी हुने संस्थाहरु तथा रियल टाइम सिस्टममा काम गर्न खुबै रुची थियो । त्यसबेला नेपालमा कम्प्युटराईज्ड बैंकिंग सिस्टममा काम सुरु गर्ने अवसर पाए उनले । २०५९ सालतिरको कुरा हो, बैँकमा जागिर खान थाले लगत्तै उनले एउटा ठूलो शारीरिक कष्टबाट गुज्रिनु परेको थियो । जिब्रोको क्यान्सरले गर्दा झण्डै ज्यानै गुमाउनुपर्ने अवस्थामा पुगिसकेका थिए उनी तर नयाँदिल्लीको एम्स अस्पताल उनको ज्यान बचाउन सफल भयो । स्वास्थ्यलाभ अवधिका कारण जागिर पनि गुमाउने अवस्था थियो तर सहकर्मी तथा व्यवस्थापनको सदासयता, मानवीयताको कारण त्यसो भएन ।

सिद्धार्थ बैंकमा उपल्लो तहमै करिब १० वर्ष जागिर गर्दा आफूलाई प्राविधिक खुबीले परिपरक्व पार्दै आफ्नो प्रतिभा पनि चिनाएका थिए अतुलले । त्यसबेला देशमा प्रजातान्त्रिक सरकार थियो । सरकारको प्रमुख र अरु हर्ताकर्ता चिनजानका र परिवारकै सदस्यहरु थिए । तर अतुलले राजनीतिक प्रभावको सहारा लिनु उचित ठानेनन् । सहकर्मीहरुको अनेक सुझाव पनि उनलाई नीतिगत रुपमा अमिल्दो लाग्यो साथै बैंकका केही गैरव्यवसायिक कार्यशैलीका तत्कालीन व्यवस्थापकहरुसँग आजित भएपछि नीतिगत बिषयमा समझौता गर्न नसकेर अतुलले राजीनामा दिए । अनी अतुल आफ्नै बलबूतामा इन्टरप्रेनरसीपलाई प्रोत्साहन गर्छु भन्ने अठोट गर्दै साथीहरुको मेगाटेक टिमसँग मिलेर भावी चुनौतिसँग पौंठेजोरी खेल्न मञ्जुर भए ।

विदेशमा रहँदा पाएको अनुभवले व्यवसायिकतामा गहिरो विश्वास भएका अतुलसँग शिक्षा, उद्यम, व्यवस्थापन, सूचना-प्रविधि लगायतका क्षेत्रको राम्रो ज्ञान थियो । त्यसैले उनले गैरव्यवसायिक कार्यशैलीसँग सम्झौता गरेनन् । बरु आफ्ना आवश्यकताहरुलाई कटौती गर्दै भएपनि उनले व्यवसायिकताको मूल्यमान्यतामा सम्झौता नगरी असल नियत, धैर्य र कामप्रतिको प्रतिवद्धतालाई नै निरन्तरता दिँदै इन्टरप्रेनरसीपमा अगाडि बढे ।

प्रधानमन्त्रीसँगको सहयात्रा

संविधान सभाले संविधान निर्माण गर्ने पछिल्लो चरणमा नेपाली कांग्रेसका तत्कालीन सभापति सुशील कोइराला देशको प्रधानमन्त्री भए । सबै दलको सहमर्थनमा प्रधानमन्त्री बनेका सुशीलको अगाडि चुनौतिको बिशाल पहाड थियो । मधेशको तनाव, असन्तुष्ट पक्षहरुसँगको घनिभूत संवाद र अन्तर्राष्ट्रिय चासो समेतलाई समन्वय गर्दै समयानुकूल संविधान जारी गर्नु एक किसिमले अपत्यारिलो काम थियो । तर अहोरात्रको सक्रियता र समन्वयकारी कार्यशैली भएका सुशीलले विभिन्न वैचारिक धार भएका राजनीतिक दलहरुलाई सहमतिमा ल्याएर अन्तत दुइतिहाई भन्दा बढी मतको समर्थन जुटाएर लोकतान्त्रिक संघीय गणतन्त्रात्मक संविधान घोषणा गराएरै छोडे । उनले शारीरिक अस्वस्थता र वृद्ध उमेरमा पनि अजंगको चुनौतिलाई पराजित गरेरै छोडे ।

यो कठिन र चौतर्फी चुनौतिको बीचमा भएका सबै सफल असफल काममा अतुल आफ्ना काकासँग एकाकार भएर संलग्न भए । अतुलका लागि प्रधानमन्त्रीको सहयोगीको भूमिका सर्बथा नौलो थियो र जोखिमपूर्ण पनि । तर सत्ताको आडमा अवाञ्छित लाभ उठाउने मनसाय र उद्देश्य नलिएकाले उनलाई सत्ताको राप र तापमा बसेर निर्वाह गरेको भूमिकाबाट पूरा सन्तोष मिलेको बताउँछन् उनी । भन्छन्– ‘प्रधानमन्त्रीको सहयोगी भएर काम गर्दा मलाई जिम्मेवारीले अरु बढी परिपक्व बनाएको छ ।’

अतुलले त्यसबेलाको अनुभव यसरी सुनाए – ‘मानिसहरु सत्तामा बसेर लोभ र लालचको मात्र मानसिकता पाल्दा रहेछन्, तर मलाई भने पाएको नौलो जिम्मेवारी कसरी पूरा गर्र्नेे भन्ने मात्र चिन्ता थियो । यसमा सफल भएँ भन्ने लाग्छ, यसैमा खुशी छु । तर तपाईंहरु के भन्नुहुन्छ मेराबारेमा त्यो मलाई थाहा छैन तर म भने आत्मसन्तोष नै सबैभन्दा ठूलो खुशी हो भन्नेमा विश्वास गर्छु ।’

फाउण्डेसनको सपना

अतुल आफ्ना तितामिठा अनुभवहरु डा शशांक कोइरालालाई सुनाउँदै सहयोगीको रुपमा अगाडि बढ्न थाले । यही क्रममा वीपी कोइराला र जनताको राजनैतिक आदर्श र सपनालाई सार्थक गर्दै पूर्णता दिन सफल भएका सुशील कोइरालाका नममा केही गरौं भनेर सोच्न मनन गर्न थाले ।

त्यसपछि सुशीलका नाममा एक स्वतन्त्र बैचारिक मंच निर्माण गरेर त्यसको माध्यमबाट सामाजिक क्षेत्रमा काम गर्न सर्बजनहितायको अवधारणा बनाए ।

 त्यो अवधारणा अलिक परिपक्व भएपछि उनले शशांकलाई बताए अनि उनको पूर्ण सहमति पाएपछि यसको पूर्वाधार निर्माणमा जुटे । लामो छलफल, समन्वय र अरु नीतिगत व्यवस्थापन भएपछि सुशील कोइराला मेमोरियल फाउण्डेसन कानूनी हैसियतसहित स्थापना गरे । जसको प्रमुख संरक्षक छन् कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवा र अध्यक्ष छन् महामन्त्री शशांक कोइराला ।

अतुलका अनुसार, यो फाउण्डेसन कुनै राजनीतिक दल विशेषको प्लेटफर्म होईन । यसले एउटा स्वतन्त्र थिंक ट्यांकका रुपमा देशविदेश र जनताका सरोकारका सबै बिषयमा राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय बहस र छलफल गर्नेछ । यसका लागि सबै पेशा व्यवसायका नेपाल र विभिन्न देशका विज्ञहरुको एक विज्ञ समूह पनि फाउण्डेसनको अभिन्न अंगका रुपमा रहने छ ।

विशेष गरेर बालवालिकाको शिक्षा,युवा वर्गको व्यक्तित्व बिकासका लागि खेलकूद, महिला अधिकारको प्रवध्र्दनमा सहयोग, जनस्वास्थ्यका क्षेत्रमा योगदान गर्ने लक्ष्य फाउण्डेसनको रहेको अतुल बताउँछन् ।

प्रधानमन्त्रीसँग निकट भै काम गर्दा देखे भोगेका अनुभवका आधारमा उनले सार्बजनिक सेवाका क्षेत्रमा आम मानिसले भोग्नुपरेको कठिनाईको नजिकबाट महसुस गर्न पाएका थिए । यही अनुभवले गर्दा त्यस्ता समस्याको केही हदसम्म समाधान गर्नमा पनि फाउण्डेसनको माध्यमबाट काम गर्ने सोच बनाएको उनले सुनाए । फाउण्डेसनको संस्थापक र सदस्य सचिबको हैसियतमा अतुल दिनहुँ यसकै एजेण्डा कार्यान्वयनमा व्यस्त रहन्छन् । २०७२ सालको भूकम्पको असरबाट घरबारविहीन हुनपुगेका उपत्यकाको बालाजु क्षेत्र पुरानो गुह्येश्वरीका बासिन्दालाई भारतको महाराष्ट्र ईन्स्टिट्युट अफ टेक्नोलोजी विश्व शान्ति केन्द्र — एम आई टी डब्ल्यूपीसीको मदत लिएर आवासको प्रवन्ध गर्न सकेकोमा अतुल फाउण्डेसन निर्माणको सार्थकता पुष्टी भएको ठान्छन् ।

अतित सम्झिएर भावुक हुँदै अतुल सुनाउँछन् – ‘कुनै समय पाईलट बन्ने इच्छा थियो तर समय, परिस्थिति र आर्थिक अभावका कारण पढ्न पाईएन । अनि अभिभावकहरु कहिले जेलमा त कहिले भारत निर्वाशनमा हुने । तर जे भएपनि आज यसो सम्झँदा कताकता अप्रत्यक्ष रुपमा पाइलटकै भूमिका निर्वाह गर्ने मौका पाएँ कि भन्ने लाग्छ । तर यी सबै मेरा चित्त बुझाउने तर्कहरु हुन्, ‘।जे भएपनि म निरन्तर अघि बढिरहने प्रयास गरिरहने नै छु ।’


 

 ‘पत्रकार छन् समाचार लेख्न जान्दैनन्’

अहिले पत्रकारिता पढेर आउनेहरुको संख्या धेरै छ । मैले पत्रकारिता गर्दा देशमा तीन हजारको हारहारिमा पत्रकार थिए । तर अहिले पत्रकार महासंघको सदस्य

‘हाम्रो प्रेम प्रज्ञा प्रतिष्ठानबाट सुरु भएको हो’ 

तपाईँको बिचारमा प्रेम के हो? प्रेम जीवनको अत्यन्त महत्वपूर्ण पाटो हो। प्रेमबिनाको जीवन निरस हुन्छ। त्यसैले जीवनलाई सरस बनाउने, जीवनमा उर्जा थपिदिने,

 ‘पछि थाहा भो उनी त मदन भण्डारी पो रहेछन्’

काठमाडौंको डिल्लीबजार ओरालोका ध्रुव सापकोटालाई नचिन्ने कमै होलान्। पत्रपत्रिकाको व्यवसाय गर्ने धु्रबले तीनदशकको यो व्यवसायिक करिअरमा राजनीतिक

‘मन लागेको भए डेढ घण्टामै बिहे गर्थें’

तपार्इँ कस्तो परिवारको मान्छे?  मध्यमबर्गको परिवारको मान्छे हो।  तपार्इँको स्कूल जीवन?  झापाको बुधबारेमा पढेकी हूँ।  स्कूलमा कस्तो स्वभाव