‘नेपाली कम्युनिष्टले मार्क्सको बेइज्जत गरे’

८२ वर्षमा पनि युवाजस्तै जोश र जाँगरका साथ प्रस्तुत हुने प्रजातान्त्रिक आन्दोलनका योद्धा डिल्लीप्रसाद सिटौला नेपाल र नेपालीको सुदूर भविष्यप्रति निकै आशावादी देखिन्छन् । बिज्ञान, प्रविधि र शिक्षाले सुसज्जित आजको युवापुस्तालाई आत्मअनुशासन, उच्च नैतिक मूल्य मान्यतासहितको आदर्श जीवनशैली, लोकतान्त्रिक संस्कार, देश प्रेमबारे अझ बढी गम्भीर र जिम्मेवार बनाउन सके देशले नागरिकको हितमा ठोस काम गर्न सक्ने सिटौलाको अटल विश्वास छ ।
बिसं १९९२ मा माता गौरादेवी र पिता रङ्गलाल सिटौलाको जेठो छोराको रुपमा तेह्रथुमको सिरुवानी संक्रान्तिमा जन्मिएका सिटौलाले संक्रान्ति स्कूलमा कक्षा सातसम्म अध्ययन गरे । भारतको दार्जिलिङ्गबाट एसएलसी र काठमाडौंको त्रिचन्द्र कलेजबाट आइएस्सीसम्म अध्ययन गरेपछि राजनीतिमा होमिए ।


जहानीयाँ राणा शासनबिरुद्ध ०७ सालको क्रान्ति र वीपी कोइरालाको चामत्कारिक ब्यक्तित्वबाट प्रभावित सिटौला २०११ सालमा वीपी र गणेशमान सिंहको भाषण सुन्न काका छविलाल सिटौलासँग काठमाडौंको लैनचौर गएका थिए । वीपी कोइरालाको बौद्धिक, तार्किक भाषण र निडर ब्यक्तित्वबाट प्रभावित भइसकेका सिटौलालाई काँग्रेस पार्टीले देश र जनताको हितमा ठोस काम गर्नसक्ने लाग्यो अनी बलराम प्याकुरेलबाट पार्टीको चौअन्नी सदस्यता लिए ।


त्यसयता पार्टीले सञ्चालन गरेका आन्दोलनहरुमा खटिंदा उनी धनकुटामा एरिया नजरबन्दमा परे । उनी पटक पटक गरेर तीनवर्ष जेल परेका थिए । पूर्णानन्द शर्माको कार्यकालमा सिटौला झापाको पार्टी सचिव, पटकपटक महाधिवेशन प्रतिनिधि र महासमिति सदस्य रहे । उनी २०४८ सालमा राष्ट्रियसभाका सदस्य पनि भए । झापाको बिर्ताबजारस्थित सिटौला निवासमा बिष्णु निष्ठुरी र कृष्ण हुमागाईँले नेता सिटौलासँग गरेको राजनीतिक संवाद बिस्तारमा :

देशको वर्तमान राजनीतिक घटनाहरुलाई कसरी हेरिरहनु भएको छ ?


नेपाली जनताले सात दशकदेखि गर्दै आएको संघर्ष र उनीहरुको आकांक्षाहरु सैद्धान्तिकरुपमा संस्थागत हुँदैछ । ब्यवहारिक रुपमा पनि हुनुपर्छ । प्रदेश र संघको चुनावपछि देश सहीबाटोमा अघि बढ्छ । बुद्धिजीवीहरुको भूमिका प्रभावकारी भएन, उनीहरु ठीक भएनन् । नेताले गल्ती गरे बुद्धिजीवीले सही सल्लाह र आलोचना गर्नुपर्छ, तर यहाँ त बुद्धिजीवीसमेत लोभमा फसेका हुन् कि जस्तो देखियो ।


नेपालमा अहिलेको अवस्थामा वीपीजस्तो दूरदर्शी नेताको अभाव छ । वीपीमा सय बर्षपछिको नेपाल र नेपालीको सुदूर भविष्यबारे सोच्न सक्ने दृष्टिकोण, चिन्तन र योजना थियो । देशले सँधै वीपीजस्तो नेता पाउन नसक्दो रहेछ, भएका यिनै नेतालाई बुद्धिजीवीले खबरदारी गरेर अघि बढ्नुको बिकल्प छैन । कमी कमजोरीका बीचमा पनि देशले अब १०÷१५ बर्षमा उन्नति गर्छ, प्रगतिको बाटोमा अघि बढ्छ, अब हाम्रा राजनीतिक मुद्दाहरु क्रमशः किनारा लाग्दै गएका छन्, हामी अब आर्थिक मुद्दामा बढी केन्द्रित हुनुपर्छ ।

लोकतन्त्रको संस्थागत बिकासमा अवरोध आउनसक्ने खतरा देख्नुहुन्न ?


परिवर्तन नचाहने र नबुझ्नेहरु संसारभर नै हुन्छन् । जर्मनीमा पनि हिटलर चाहियो भनेर बर्षमा एकदिन कराउँछन् मानिसहरु । तानाशाहको पनि केही राम्रा पक्षहरु पनि हुनसक्छन्, त्यसरी पनि उनीहरु कराएका हुन सक्छन् । निरङ्कुशतामा आफ्नो स्वार्थ पुरा गर्दै आएका मानिसहरुलाई त्यही ठीक लाग्न सक्छ । तर आजको दुनियाँमा लोकतन्त्रको विकल्प अर्को छैन, लोकतन्त्रको बिकल्प लोकतन्त्र नै हो ।


नेपालमा पनि पहिलादेखि लागेको बानी छाड्न नसकेका, अन्धकारमा रमाउने मानिसहरु छन् । तिनीहरु यस्ता कुराहरु भनिरहन्छन् । जनताले तानशाह, निरङ्कुशता र अधिनायकवादलाई आफ्नो अभिमतद्वारा संसारमा कहीँ पनि स्थापित गराएका छैनन्, गराउँदैनन् । जनताका अधिकार खोस्नेले पनि जनताकै लागि खोसेको हो भन्ने गरेका छन्, त्यसैले जनताभन्दा महान र ठूलो अरु कोही हुनसक्दैन, छैन ।


हेर्नुस् न राणाशासन गयो, पञ्चायत गयो, राजतन्त्र नै गयो । खोई राणा शासन, पञ्चायत त फिरेन । प्रजातन्त्र पटकपटक अपहरणमा पर्यो, तर जनताले फिर्ता ल्याए, त्यसोहुँदा अबको आधुनिक युगका सभ्य जनताले निरङ्कुशता चाहँदैन ।

देशलाई सहज ढंगले अघि बढाउने कुशल नेता नै छैनन् त अहिले ?


नेपालमा नेता थुप्रै थिए अहिले पनि छन्, तर राजनेताको खडेरी देखेको छु मैले । सबैलाई मिलाएर समेटेर लैजान सक्ने नेतृत्वको संकट छ । डाइनामिक लिडरको अभावमा हामीमाथि अरुहरुकै प्रभाव र दबाव बढ्दै गएको छ । हाम्रा नेताहरु सत्तामुखी भएका कारण यस्तो स्थिति आएको हो । वीपीले हामीलाई भन्नुभएकै थियो कि दक्षिणसँग सतर्क रहनु, उत्तरबाट त्यति खतरा छैन भनेर ।

यति लामो राजनीतिक यात्रा गर्नुभयो,यसवीचमा समाजमा के कस्ता परिवर्तन भए त ?


सबभन्दा पहिले त छुवाछुत जस्तो कुप्रथा हट्यो । समाजबाट ठूलो कलङ्क मेटियो । समाज सभ्यतातर्फ बढ्यो । साम्प्रदायिक सद्भाव बढ्यो । हली, गोठाला, नोकर, चाकर, कमैयाहरु मुक्त भएका छन् । बैदेशिक रोजगारीले गर्दा बिदेश गएर बैदेशिक रोजगारीबाट पैसा कमाएका छन् ।
शिक्षाको क्षेत्रमा देशले ठूलो फड्को मार्यो । प्रविधि र शिक्षाले मानिसको जीवनस्तरमा स्तरबृद्धि गरेको छ । सूचना प्रविधिले विश्वका मानिसहरुलाई एकठाउँमा जोडेको छ । सबैका हात हातमा मोवाइल फोन छ, सूचनाबाट कोही बञ्चित छैन । कसैले कुनै कुरा लुकाउन सक्दैन, समाज पारदर्शी बन्दै गएको छ । यी सब त प्रजातन्त्रकै उपलब्धि त हुन नि ।


तर शिक्षा महङ्गो भएको छ, बिभेद छ, एकरुपता छैन । धनी र गरीबले पढने स्कूल फरक छन्, सामुदायिक बिद्यालयहरुको स्तरबृद्धि गरेर सबैका लागि समान शिक्षा नीति काँग्रेसले नै लागू गर्नुपर्छ । निजी स्कूलहरुबाट परीक्षाको नतिजा राम्रो आए पनि राष्ट्रप्रेम भएका बिद्यार्थी उत्पादन गर्न सकेको छैन । देशप्रेम र आफ्नो मौलिक संस्कृति अनि परम्परा, पहिचानलाई माया र जगेर्ना गर्न सिकाउनुपर्छ ।

प्रविधिको बिकाससँगै सांस्कृतिक अतिक्रमण पनि भइरहेको छ भनिन्छ नि ?


त्यो प्रविधिले हाम्रो संस्कृति पनि विश्वभर पुर्याएको छ नि त ! प्रविधिले विश्व एउटा गाउँजस्तो भएपछि गीत, संगीत र साहित्य मनपर्नेले जस्को पनि हेर्न, सुन्नसक्छ, पाउँछ खुला समाजमा । सबैले आ–आफ्नो संस्कार, संस्कृति र परम्परालाई छोड्नु हुँदैन । अर्काको राम्रो कुरा छ भने त्यो सिके हन्छ, तर आफ्नो भित्र रहेका कुसंस्कार र बिकृतिलाई भने छोड्नुपर्छ ।

तपाईँ त प्रजातन्त्रवादी नेता, कांग्रेसले परिवर्तनको नेतृत्व गरेको चर्चा गर्नुभयो तर नेपालमा वामपन्थी दलहरुले जनमत आकर्षित गरिरहेको देखिन्छ नि ?


नेपालमा कम्युनिष्ट नै छैनन् । एकपटक मार्क्सवाद र कम्युनिज्म राम्ररी पढौं । नेपालमा अहिले म नेत्रबिक्रम चन्द विप्लवले नेतृत्व गरेको पार्टीलाई मात्र कम्युनिष्ट जस्तो देख्छु । हाम्रो देशमा यो (कम्युनिज्म) सम्भव नै छैन । कम्युनिष्टका नाममा, लोगोमा मानिस झुक्याएका छन् । कम्युनिष्ट त भियतनामको हो, होचि मिन्ह कम्युनिष्ट हुन् । हामी काँग्रेसहरु पनि मार्क्सवाद हौं, तर कम्युनिष्ट होइनौं । समाजवादीहरुले मार्क्सवादसँग तर्सिनु पर्दैन । मार्क्सले पूँजीको कुरा गरेका छन्, शासन प्रणालीको होइन । नेपालका कम्युनिष्ट भनिनेहरुले मार्क्सवादको बेइज्जत गरे ।
सत्ताको रक्षा बन्दुकले गरेको हुन्छ र त्यसको अन्त्य अनि प्राप्ति पनि बन्दुकबाटमात्रै हुन्छ भन्ने कम्युनिष्टहरु बुलेटबाट होइन, ब्यालेटबाट सत्ता प्राप्त र अन्त्य हुन्छ भन्ने मान्यतालाई स्वीकार गरेर हिंसाको बाटो छाडेर लोकतान्त्रिक प्रतिस्पर्धामा आउनु त हामी लोकतन्त्रवादीहरुको सैद्धान्तिक जीत नै हो नि । हामी (काँग्रेस) ले भनेको लोकतान्त्रिक पद्धति र प्रणालीलाई स्वीकार गरेर खुल्ला राजनीतिक प्रतिस्पर्धामा आएपछि के को कम्युनिष्टको कुरा गर्नु रु आफ्नो गलत सिद्धान्त छोडेर लोकतान्त्रिक अभ्यासमा आए । यो राम्रो हो कि उनीहरुले हिंसाको बाटो छाडेका छन् ।

अब स्थानीय तह चुनावको कुरा गरौं, कम्युनिष्ट पार्टीसँग काँग्रेसको चुनावी तालमेललाई के भन्नुहुन्छ ?


मैले अघि नै भने नि को कम्युनिष्ट ? लोकतन्त्र स्वीकारी सकेपछि अब लोकतन्त्रवादी नि । लोकतन्त्रमा कसैसँग पनि निषेधको राजनीति गर्नुहुँदैन । सत्ता र सैद्धान्तिक पाटो पार्टी संगठन हो । एजेण्डा मिल्नेहरुबीचको चुनाबी तालमेल र गठबन्धन स्वाभाविक हो ।

 

भनेपछि माओवादी केन्द्रसँग तपाईँहरुका मुद्दा मिल्छन् त ?


किन नमिल्नु ? कतिपय सवालमा हाम्रा एजेण्डा मिलेका छन् र त चुनावी तालमेल भएको हो नि । संघीयता, लोकतान्त्रिक गणतन्त्र, धर्मनिरपेक्षता, समावेशी सिद्धान्त आदिमा हामी एक ठाउँमा छांै । परिवर्तनका संवाहक, जनआन्दोलनका सहयात्री दलहरुका बीच गठबन्धन हुनु उचित हो ।
बरु परिवर्तन बिरोधी, ०६२ ०६३ को जनआन्दोन दबाउन भूमिका भएका, संघीयता गणतन्त्र र धर्म निरपेक्षतालाई स्वीकार नगरेको राजतन्त्रकै वकालत गर्ने राप्रपासँग एमालेले कुन सैद्धान्तिक र बैचारिक धरातलका आधारमा गठबन्धन गर्नसक्यो !

दोस्रो चरणमा पनि गठबन्धन हुनसक्छ ?


आवश्यकताको सिद्धान्त र शक्ति सन्तुलनका आधारमा गठबन्धन हुन्छ, यो संभव छ । चुनावी तालमेल स्थानीय आवश्यकताका आधारमा हुनुपर्छ । केन्द्रबाट लाद्ने कुरा प्रत्युत्पादक पनि हुनसक्छ । स्थानीय समितिबाट भएको तालमेललाई कार्यान्वयन गर्न गराउन सहज हुन्छ । मुद्दा मिल्ने जो कोहीसँग पनि नेपाली काँग्रेसको तालमेल हुनसक्छ ।

राजनीतिलाई त्याग, तपस्या, निष्ठा र बलिदानको पर्याय मानिन्थ्यो । अहिले त धन, दौलत शान मान आर्जन गर्ने माध्यमका रुपमा गुटबन्दी गर्नेहरुले कब्जा गर्नलागे भन्ने गुनासो छ नि !


प्रजातन्त्र आएपछि सुकिला मुकिला चिल्लाहरु पार्टीमा हावी हुनेछन्, तिनका बिरुद्ध सच्चा काँग्रेसले फेरि एकपटक संघर्ष गर्नुपर्छ । वीपीले यो कुरा पहिल्यै भन्नु भएको थियो । यो नौलो कुरा होइन । त्याग, तपस्या भएका पुराना कार्यकर्ताले पनि आफ्नो क्षमताको बिकास गर्दै जानुपर्छ । युगको चेत र आफ्नो योग्यताको बिकास सँगसँगै लगेर जनतासँगको अटुट सम्पर्क र सम्बन्धमा बसेमात्र स्थापित हुन सकिन्छ ।

 म ‘सेल्फ वर्न सिंगर’ हुँ- ओमबिक्रम बिष्ट 

ओमबिक्रम बिष्ट नेपाली पप संगीतका संस्थापक हुन् भन्दा अतिसयोक्ति हुँदैन । उनी यतिबेला गम्भीर स्वास्थ्य समस्यासँग जुध्दै अमेरिका प्रवासमा छन्। उनको

‘जनसंख्या बढाऊ भनेर सुविधा थपेको होइन’

इलाम नगरपालिकाका मेयर महेश बस्नेत २०५४ सालमा पनि यही नगरको मेयर थिए। २० वर्षपछि गत मंसिर १४ मा भएको स्थानीय तह निर्वाचनमा आफ्ना त्यतिबेलाकै

  ‘केपी ओली तानाशाह बन्न सक्दैनन्’

 राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीले देशभरी हार्दा पनि तपार्इंले जित्नु भयो, यसका लागि के विलक्षण प्रतिभाको प्रयोग गर्नुभयो ?  हाम्रो पार्टी

 ‘मान्छेको मन आफैंमा समस्याको स्रोत हो\'

भगवान श्रीकृष्णले मान्छेको मन नै बन्धन र मुक्तिको कारण हो भनेर गितामा भन्न्भएको छ । यदि मनलाई जित्न सकियो भने नियन्त्रणमा राखिएको हात्ती झैं मन पनि